Filmmuziek: Danny Elfman…

Nu ik toch voor de rest van de week met ‘Anyone Else But You’ in mijn hoofd zit, is het misschien eens tijd om de tweede ronde van m’n nog jonge reeks over filmmuziek aan te vatten. De prijsvraag vandaag is de volgende: wie is min of meer de vaste huiscomponist van Tim Burton?

Inderdaad, ik heb het over Danny Elfman. In vergelijking met John Williams is Elfman een componist die een grote hoeveelheid van zijn werk aan de lichtere kant van het leven heeft geplaatst, maar die zeker ook grootste orkestrale scores uit z’n mouw kan schudden.

Elfman vindt z’n roots in de populaire muziek en speelde zelf nog in een rock groep, reken maar dat zo’n invloeden tot ver in z’n werk terug te vinden zijn, al is het maar omdat hij nooit een formele muzikale opleiding genoten heeft. Met enkel rauw talent werkte Elfman zich naar boven om uiteindelijk ook voor symfonisch orkest muziek te schrijven. Als we zoeken naar de allereerste echt grootse orkestscore die hij leverde, komen we uit bij de Burtoniaanse versie van Batman.

Onmiddellijk is duidelijk dat Elfman achter de noten zit. Hoewel het thema wel episch en mysterieus begint, zoals het elke grote Hollywoodfilm betaamt, schakelt de hele boel snel een versnelling hoger en krijgen we de kruising tussen een strakke mars in een vierkwartsmaat en een stevige rocksong die de aankomende heldendaden al aankondigt.

Elfman is zeker niet in alles zo uitzonderlijk. Het leeuwendeel van de Batman soundtrack benadert veel sterker de standaarden die gezet werden in het verleden, maar toch kan hij het niet laten om in actiescènes steevast dat gevoel voor pop en humor naar boven te laten komen in accenten die John Williams of Hans Zimmer (waar ik het later nog over zal hebben) op een veel ernstiger toon zouden gelegd hebben. Alles is doorspekt met een zekere flair die later ook recentere componisten zoals Michael Giacchino (met o.a. The Incredibles, ook voor later).

Met dit stukje muziek (Batman Vs. The Circus) komen we bijna als vanzelf uit bij muziek die bijna een decennium later werd geschreven, maar die nog steeds dezelfde kenmerken bevat als de beginjaren. Dezelfde drive die Batman stuurde is ook nog te vinden in de actiescenes van Men in Black. De main theme is in dit opzicht wat minder duidelijk gelieerd, hoewel zeker gelijkaardig instrumentengebruik voor accenten te vinden is. Zoals te horen beperkt Elfman zich natuurlijk absoluut niet tot het klassieke orkest.

Merk trouwens de overeenkomst van de baslijn op als we er Spiderpig uit de recente Simpsons Movie bijhalen (hoewel de inherente ironie ook met de muziek van de stop-motion films van Burton kan verbonden worden)…

De vaste waarden in de thema’s van Elfman worden pas echt duidelijk als we naast Men in Black en Batman de derde blockbuster erbij halen: Spiderman.

Wie goed luistert hoort hoe het grootse thema van Batman in de mix wordt gegooid met de moderne bassen van Men in Black. Grootse melodieën die ondersteund worden door diezelfde voorwaartse beweging. Wat ik tot hiertoe nog niet opmerkte, maar wat zeker aanwezig is in de meeste muziekstukken, is de karakterisering van de bijhorende personages die Elfman in zijn muziek laat doorsluimeren. Het heroïsche thema heeft bij Spiderman bijvoorbeeld een licht dramatische ondertoon (de problemen van Peter Parker) die wordt doorgetrokken in een elegantere maar nog steeds sturende driekwartsmaat met dalende arpeggio’s van de strijkers (het elegante en krachtige slingeren van Spiderman). Gelijkaardige aanpassingen zijn even goed te vinden in Batman, Hulk en zelfs het klassiekere Charlotte’s Web.

In Charlotte’s Web komt trouwens ook nog steeds de kenmerkende stijl van de collaboraties van Elfman en Burton naar voor. De speelse, bijna wonderlijke en tegelijk bevreemdende muziek die geschreven werd voor veel van de gotische en excentrieke films van Burton vertoont natuurlijk ook de vaste stijlkenmerken die we in andere muziek terugvinden maar wordt tot een uitvergrootte karikatuur van zichzelf omgetoverd. Let wel, dit bedoel ik absoluut niet pejoratief.

In de stop-motion films van Burton zoals The Nightmare Before Christmas en Corpse Bride krijgt alles nog een extra dimensie als naast het visuele spektakel ook nog eens tekst en zang wordt toegevoegd. Veel uitleg is hier niet nodig me dunkt, de gelijkenis in de muziek spreekt voor zich. Het overbekende “What’s this?” werd trouwens ingezongen door Elfman zelf.

Aangezien ik intussen mijn uitleg wel min of meer gegeven heb, ga ik je gewoon nog trakteren op het zoveelste thema dat ook iedereen kent (met een saxofoon solo die erg plezant is om te spelen, neem het van mij aan). Typisch Elfman trouwens, maar dat had je intussen wel al door.